VAV Damperləri Necə İşləyir?
VAV TERMİNAL VAHİDLƏRİ NECƏ İŞLƏYİR ?
Bütün havalı sistemlər, mühitin temperatur kontrolunun yalnız mərkəzi bir kondisioner sistemində şərtləndirilmiş hava verilərək təmin edildiyi sistemlərdir. Bütün havalı sistem tətbiqlərində, bir məkandakı isitmə və/və ya soyutma yükünü qarşılamağın bir neçə yolu vardır.
Məkana göndərilən havanın;
- Temperaturu sabit ikən debisini dəyişdirmək,
- Debisi sabit ikən temperaturunu dəyişdirmək,
- Həm temperaturunu, həm də debisini dəyişdirmək.
1 və 3-cü hallarda sistemdə VAV istifadə edilməsi, 2-ci halda isə sistemdə CAV istifadə edilməsi lazımdır.
Bəs VAV Terminal Vahidi Nədir ?
VAV = Variable Air Volume (Dəyişkən Hava Debisi)
VAV terminal vahidi, otaq termostatından aldığı temperatur məlumatları əsasında otağa göndərilən şərtləndirilmiş hava debisini təzyiqdən asılı olmayaraq tənzimləyən cihazlardır. Yəni bu cihazlar, istifadə edilən məkana göndərilən isidilmiş / soyudulmuş hava miqdarını, termostatdan və ya bina avtomatlaşdırılması sistemindən (BMS) alacağı siqnala görə dəyişdirərək mühit temperaturunun kontrolunu təmin edən cihazlardır.
Bəzi hallarda isə temperatur kontrolu üçün deyil, otaq üçün təyin edilmiş müsbət/mənfi təzyiq dəyərinin sabit saxlanılması üçün istifadə olunurlar.
İki şəkildə iş rejimi təyin edilə bilər.
- 0…10V aralığında işləmə (0V minimum debi, 10V maksimum debi)
- 2…10V aralığında işləmə (0-2V tamamilə bağlama, 2V minimum debi, 10V maksimum debi)
VAV Damperləri harada istifadə olunur ?
- Fərqli istilik tələbləri səbəbindən ayrı temperatur kontrolu edilməsi istənilən yaşayış sahələrində, məsələn, açıq ofislərdə istifadə olunur.
- Təzyiq kontrolu edilməsi lazım olan təmiz otaq, xəstəxana otaqları, xüsusi texnoloji istehsalat sahələri kimi yerlərdə istifadə olunur.
- Hepa süzgəclərin dolma dərəcələrinə görə yaratdıqları təzyiq dəyərləri dəyişkən olduğundan, davamlı olaraq istənilən debinin təzyiqdən asılı olmayaraq təmin edilməsi üçün hepa süzgəc qutularından əvvəl istifadə olunur.
- Mühitin karbon qazı dəyərindən asılı olaraq daxili hava keyfiyyətinin istənilən səviyyədə saxlanılması üçün təzə hava vermə sistemlərində istifadə olunur.
- Avtomatlaşdırma sistemindən müdaxilə edilə bilən sabit debili sistemlərdə istifadə olunur.
VAV Damper seçimi edərkən hansı kriteriyalara diqqət yetirmək lazımdır ?
- VAV damper seçimində debi, ən kritik vəziyyətdəki soyutma yükünə görə müəyyən edilir. Bu sizin maksimum debinizdir (Vmax). Digər tərəfdən, xidmət etdiyi mühit üçün (insan sayından asılı olaraq) müəyyən ediləcək minimum təzə hava miqdarı, sizin minimum debinizdir (Vmin).
- VAV terminal vahidi bu dəyərlərə görə seçilərkən tövsiyə olunan; maksimum hava debisindəki kəsik sürəti 5 m/s ilə 8 m/s arasında olmalıdır.
- Çox aşağı sürətlərdə seçsəniz, VAV damper ümumiyyətlə ən qapalı mövqedə səmərəsiz işləyəcək, səs problemi daha da arta biləcəkdir.
- Çox yüksək sürətlərdə seçsəniz, yenə səs problemi ilə yanaşı, gələcəkdə daha çox debi tələbi yarandıqda cihaz üzərində debini artırma limitiniz qalmayacaqdır.
- Seçim zamanı təyin etdiyiniz “cihaz təzyiq fərqi”, VAV-dan əvvəlki təzyiq ilə VAV-dan sonrakı təzyiqin fərqidir. Ümumiyyətlə 150 – 200 Pa qəbul edilir. Bu fərq nə qədər yüksək olarsa, cihazın eyni debini keçirmək üçün çıxardığı səs-küy bir o qədər çox olar. Daha yaxşı səs dəyərləri üçün aşağı təzyiqli kanal sistemi layihələndirilməlidir.
- Debiyə uyğun kəsiklər seçildikdən sonra səs-küy dəyərləri yoxlanılmalıdır. Səs gücü dəyərləri üzərinə VDI 2081-ə uyğun olaraq sistem sönümlənməsi tətbiq edilərək səs təzyiqi dəyərləri müəyyən edilir. Bu dəyərlərə görə “Akustik Performans” başlığı altındakı əməliyyatlar tətbiq olunur.
- VAV damperin üzərindəki aktuatorun rabitə protokolu (MF, MPbus, Modbus, Lonworks, Bacnet) öncədən müəyyən edilməli və VAV kontrol vahidi buna uyğun seçilməlidir.
- Layihəniz üzrə seçim yoxlamaları üçün istehsalçı (STEKON A.Ş.) firma ilə qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparılmalıdır.
ƏN YAXŞI və ƏN DOĞRU VAV Damper necə olmalıdır ?
Bunu üç başlıq altında araşdıra bilərik.
a. Ölçmə Dəqiqliyi
Yaxşı bir VAV terminal vahidinin müəyyən etdiyi debi ilə real debi arasındakı xəta payı %5-i keçməməlidir. Bunun səbəbi isə; debi ölçməsindəki xətaların, daha çox hava axını təmin etmək ehtiyacı səbəbindən daha yüksək ventilyator gücü tələb etməsidir. Məsələn, ventilyator qanununa görə debi ölçməsindəki %40 xəta payı, %170 ventilyator gücü itkisinə (enerji itkisinə) səbəb ola bilər. Buna əlavə olaraq, artıq verilən havanın əlavə isitmə və soyutma xərcləri də nəzərə alınmalıdır.
VAV terminal vahidinin ölçmə zondunun (probunun) dizaynı ölçmə dəqiqliyindəki ən vacib məsələdir. Bu zond həm təzyiq fərqlərini mümkün qədər yüksək oxumalı, həm də hava turbulentliyindən minimum dərəcədə təsirlənəcək ölçmə sisteminə malik olmalıdır.
b. Akustik Performans
VAV damperlərdə akustika mövzusuna girməzdən əvvəl kataloqlarda göstərilən və bütün cihazlar üçün keçərli olan Səs Gücü – Səs Təzyiqi fərqlərinə toxunmaq lazımdır.
Səs Gücü (Lw) səs mənbəyi tərəfindən yayılan səs enerjisidir.
Səs təzyiqi (Lp), müəyyən bir mənbədə yaradılan səs spektrinin, səs gücünün, mənbəyin yerinin tam olaraq müəyyən olduğu bir mühitdə, müəyyən bir məsafədə və müəyyən bir sönümlənmə müddətindən sonra eşidilən halıdır. Başqa sözlə, səs təzyiqi səs gücü dəyərinin eşidilən halıdır.
Bir VAV terminal vahidində iki fərqli səs yolu vardır.
1. Gövdədən yayılan səs, cihazda damperin yaratdığı təzyiq nəticəsində çıxan səs-küydür və gövdədən asma tavana yayılır. Kritik həddi aşdığı düşünülsə, cihaz üzərində akustik izolyasiya variantı nəzərdən keçirilməlidir.
2. Hava ilə yayılan səs, cihazda yaradılan səs-küy daşınan hava ilə birlikdə hərəkət edir və havanın çıxdığı diffuzor/barmaqlıq (menfez) boşluqlarından mühitə yayılır. Kritik həddi aşdığı düşünülsə, cihazdan sonra səsboğucu variantı nəzərdən keçirilməlidir.
c. Sızdırmazlıq
VAV damperləri kritik mühitlərdə də istifadə edildiyindən, tam qapalı mövqedə sızdırmazlıqları çox yaxşı olmalıdır ki, infeksiya və ya digər kritik həlledici (solvent) tərkibli havaların digər mühitə keçməsinin qarşısını alsın.
Həmçinin sızdırmazlıq yetərsiz olarsa, tam qapamada yaranan sızmalar lazımsız ventilyator və isitmə/soyutma xərclərinə səbəb olar.
Gövdə və klapan sızdırmazlıq dəyərləri EN 1751-ə uyğun olaraq müəyyən edilir. VAV istehsalçısından bu dəyərlər alınaraq yoxlanılmalıdır.
STEKON VAV Terminal Vahidləri haqqında daha ətraflı məlumat üçün:
Daha çox məlumat və layihəniz üçün həll dəstəyi almaq üçün bizimlə əlaqə saxlayın:
Telefon: 0216 4700070 və ya 0533 7323738
Ender Bilgin
